Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?
Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinizi hiç takıntılı bir şekilde düşündünüz mü? Ya da ocak, ütü gibi eşyaları tekrar tekrar kontrol edip, tekrar kontrol etmekle meşgul müsünüz? Bu takıntılı düşünceleri ve kompulsif davranışları durdurma konusunda hiçbir kontrolünüz yok mu? O zaman obsesif kompulsif bozukluktan muzdarip olabilirsiniz.
Obsesyonlar, kişinin zihninde baskın olan inanış, fikir ve tekrar eden düşüncelerdir. Kişi durumun mantık dışı olduğunu bilse de bu düşüncelere direnmeye çalışsa da başarılı olamaz. Kompulsiyonlar, takıntılı bir düşünceye karşı korunma amacıyla yineleyici davranış ve düşüncelerdir. OKB belirtileri genellikle yavaş ortaya çıkar ve zamanla yoğunlaşır, ancak bir aniden ortaya çıkan semptomlarda olabiliyor.
En çok karşılaşılan bulaşma, mikrop korkusudur. Bu durum da aşırı titizliğe neden olmaktadır. OKB günlük yaşamı yavaşlatarak, zorlaştırır. Bu rahatsızlığı sınıflandırmakta ki en önemli kriter hastanın içgörü derecesidir. Zayıf bir içgörü kötü prognozun varlığını gösterir. Obsesif Kompulsif bozukluklar klinik açıdan önemlidir çünkü kroniktir ve kişiyi zayıf düşürüp, aile içi sorunlar açısından riske neden olur. Başka zihinsel bozukluklarda görülebilir. Beden dismorfik bozukluk, Somatizasyon, Psikotik bozukluklar, Anoreksiye ve Bulimia Nevroza bir noktada obsesiftir ayrıca kişiler kumar, seks, alkol gibi pek çok aktiviteyi obsesyon derecesinde yapabilir.
Görülme oranı erkeklerde ve kadınlarda eşittir. Ergenlikte ve genç yetişkinlikte ortaya çıkar ve tikler eş tanı olarak eşlik edebilir. Yüksek sosyoekonomik düzey ve zekaya sahip insanlarda daha fazla görülür ve genel nüfusta %2 kadardır. OKB’ li hastaların % 10-25’i davranışlarının farkında değildir ve üçte ikisi majör depresyon yaşar, tahmini olarak %15 ’i intihar girişiminde bulunmaktadır.
OLABİLECEK BELİRTİLER
- Kir veya kirlenme korkusu
- Eşyaların sipariş edilmesine, simetrik veya renk kodlu olmasına ihtiyaç duymak
- Cinsel niyetler, saldırganlık veya dini konuları içerebilecek istenmeyen düşünceler
- Kendilerine veya başkalarına zarar vermeye yönelik korkunç veya saldırgan düşünceler
- Kişinin algısı ve hafızası ile ilgili şüpheler
OBSESYON TÜRLERİ
- Zarar verme veya hata yapma
-Şanssızlık getireceğine inanılan, sonucunda felaket olabilecek sayılar ve kelimeler
-Felaketlerden kendini sorumlu tutmak
-Başkasına zarar verirsem düşüncesi gibi endişe ve kaygılar.
- Şiddet ve saldırganlık
-Şiddet imgeleri
-İncitmek istenmeyen birine karşı söylemler, hakaret, küfür gibi sözler
-Saldırganca davranış sergileme ile ilgili istenmeyen düşünceler ve korkular
- Bulaşma
-Kan, idrar, tükürük, kir gibi mikropların bulaşması
-Kimyasal ürünler veya ilaçlar ile ilgili kaygılar
-Belirli mekanlara karşı endişe hissi.
- Simetri ve düzen
-Bir şeylerin doğru şekilde düzenlenmediği düşüncesi
-Sıralama
-Tek veya çift sayıların düzenli olması ile ilgili yoğun kaygı.
- Din ve ahlak
-Günah işleyip, işlenilmediği, tövbe edip edilmediği gibi dini ritüellerin doğru yapılıp yapılmadığına dair düşünceler.
-Dine karşı kendini adamada, ruhani yaşamın ve hayatın diğer alanlarında gündelik yaşamı bozuyorsa
-Kutsal görülen eşya veya ritüellere karşı saygısızlık yapma düşüncesi
-İnanılan dine karşı küfürlü konuşma düşünceleri gibi endişeler, kaygılar
- Cinsellik
-Yasak ya da tabu olan cinsel konular ile ilgili yoğun korku
-Cinsel yönelim, tercihler ile ilgili istenmeyen düşünce, imge, dürtüler
- Diğer Obsesyonlar
– OKB dışında başka bir bozukluğa sahip olunma durumu
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin kontrol etmekte zorlandığı takıntılı düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yaptığı tekrar eden davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize bir ruh sağlığı bozukluğudur.
OKB yaşayan kişiler genellikle düşüncelerinin mantıksız olduğunu bilirler. Ancak bu düşünceleri durdurmakta zorlanırlar. Bu durum zamanla yoğun kaygıya, tükenmişliğe ve günlük yaşam işlevlerinde bozulmaya yol açabilir.
OKB yalnızca “temizlik takıntısı” değildir. Kontrol etme, simetri ihtiyacı, zarar verme korkusu, dini takıntılar, ilişki obsesyonları gibi birçok farklı formda görülebilir.
OKB Belirtileri Nelerdir?
OKB belirtileri iki ana başlıkta toplanır:
1. Obsesyonlar (Takıntılı Düşünceler)
-
Sürekli kirlenme korkusu
-
Ocağı açık bırakma düşüncesi
-
Birine zarar verme ihtimali
-
Günah işleme korkusu
-
Partneri yeterince sevip sevmediğini sorgulama
-
Simetri ve düzen ihtiyacı
Bu düşünceler kişinin isteği dışında gelir ve yoğun kaygı yaratır.
2. Kompulsiyonlar (Zorlayıcı Davranışlar)
-
Sürekli el yıkama
-
Defalarca kontrol etme
-
Sayma veya tekrar etme
-
Dua etme
-
Nesneleri belirli bir düzende yerleştirme
Bu davranışlar geçici rahatlama sağlar; ancak uzun vadede OKB döngüsünü güçlendirir.
OKB Neden Olur?
OKB’nin tek bir nedeni yoktur. Genellikle:
-
Biyolojik yatkınlık
-
Serotonin dengesizliği
-
Katı düşünce kalıpları
-
Travmatik yaşantılar
-
Aşırı sorumluluk inancı
-
Mükemmeliyetçilik
gibi faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkar.
Beyin görüntüleme çalışmalarında özellikle frontal korteks ve bazal ganglion bölgelerinde farklı aktivasyon paternleri gözlemlenmiştir.
OKB Nasıl Tedavi Edilir?
OKB tedavi edilebilir bir bozukluktur.
1. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
En etkili yöntemdir. Özellikle:
Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP)
kişinin korktuğu düşünceyle yüzleşmesini ve kompulsiyon yapmamayı öğrenmesini sağlar.
2. İlaç Tedavisi
Psikiyatrist tarafından reçete edilen SSRI grubu ilaçlar bazı vakalarda destekleyici olabilir.
3. Psikoeğitim
Kişinin OKB döngüsünü anlaması iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
OKB Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?
Tedavi edilmediğinde:
-
İlişkilerde zorlanma
-
İş performansında düşüş
-
Sosyal izolasyon
-
Depresyon eşlik etmesi
-
Tükenmişlik
gibi sonuçlar görülebilir.
Ancak doğru terapi süreciyle kişi kompulsiyonları azaltmayı ve düşüncelerle farklı bir ilişki kurmayı öğrenebilir.
OKB ile Yaşamak Mümkün mü?
Evet. OKB tamamen yok olmak zorunda değildir; yönetilebilir.
Terapi sürecinde amaç:
-
Düşünceleri bastırmak değil,
-
Onlarla sağlıklı bir mesafe kurmaktır.
Zamanla obsesyonların gücü azalır, kompulsiyon ihtiyacı düşer ve yaşam kalitesi artar.
OKB İçin Ne Zaman Destek Almalısınız?
-
Günlük yaşamınız etkileniyorsa
-
Düşünceler saatler sürüyorsa
-
Kompulsiyonlar artıyorsa
-
Kontrol edemediğinizi hissediyorsanız
bir uzmana başvurmanız önemlidir.
OKB Terapisi İçin İletişim
Obsesif Kompulsif Bozukluk ile ilgili değerlendirme ve terapi süreci hakkında bilgi almak için benimle iletişime geçebilirsiniz.
Amerikan Psikoloji Derneği (APA) için buraya tıklayın.
